Bốn nhóm được miễn đền bù nếu du học bằng ngân sách không về

Chính phủ vừa ban hành nghị định mới trong tháng 2, quy định chi tiết về trách nhiệm bồi hoàn học bổng và chi phí đào tạo đối với du học sinh đi học bằng ngân sách nhà nước. Đáng chú ý, văn bản lần đầu tiên làm rõ các trường hợp được xóa hoặc miễn nghĩa vụ bồi hoàn khi người học không trở về nước công tác theo cam kết.

Phải bồi hoàn nếu không thực hiện nghĩa vụ sau tốt nghiệp

Theo quy định, những người được cử đi học bằng ngân sách nhà nước hoặc học bổng theo diện hiệp định giữa Việt Nam và các quốc gia khác, nếu không chấp hành sự điều động, phân công công tác của cơ quan có thẩm quyền trong vòng 12 tháng sau khi tốt nghiệp sẽ phải hoàn trả toàn bộ chi phí đã được cấp.

Tương tự, trường hợp đã về nước làm việc nhưng tự ý bỏ việc khi chưa hoàn thành đủ thời gian phục vụ theo cam kết cũng thuộc diện phải bồi hoàn. Thời gian làm việc với người học trình độ cao đẳng, đại học là gấp hai lần thời gian đi học; với thạc sĩ, tiến sĩ là ba lần.

Khoản tiền phải hoàn trả bao gồm học phí, học bổng và toàn bộ chi phí đào tạo đã được ngân sách chi trả. Người có trách nhiệm bồi hoàn phải thực hiện nghĩa vụ trong vòng 120 ngày kể từ khi có quyết định chính thức – thời hạn này dài gấp đôi so với quy định trước đây.

Bốn nhóm được xóa hoặc miễn bồi hoàn

Có bốn trường hợp được xóa hoặc miễn bồi hoàn chi phí. Trong đó, người học đã chết sẽ được xóa.

Với miễn, có ba trường hợp. Đầu tiên là du học sinh được cơ sở y tế xác nhận không đủ sức khỏe để làm việc. Thứ hai là những người trở về, làm việc chưa đủ thời gian quy định nhưng được điều động, luân chuyển, biệt phái đến vị trí khác.

Cuối cùng là người học do nguyên nhân khách quan, bất khả kháng nên không thể chấp hành sự điều động của cơ quan nhà nước. Khi đó, cơ quan sẽ xem xét, quyết định miễn bồi hoàn với trường hợp này.

Quy định mới được đánh giá là tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn, vừa đảm bảo tính ràng buộc trách nhiệm, vừa có cơ chế nhân văn đối với các tình huống đặc biệt.

Cán bộ trường ĐH tại Hàn Quốc tư vấn cho người học Việt Nam trong một hội thảo

Du học Việt Nam đạt kỷ lục mới

Theo số liệu từ Cục Lãnh sự thuộc Bộ Ngoại giao, năm 2024 ghi nhận gần 250.000 công dân Việt Nam đang học tập ở nước ngoài ở nhiều bậc học, từ phổ thông đến sau đại học – mức cao nhất từ trước tới nay.

Trong số này, khoảng 4.000 người theo diện học bổng ngân sách nhà nước. Phần lớn còn lại là du học tự túc hoặc nhận học bổng từ các tổ chức, trường đại học quốc tế.

Hiện chưa có thống kê tổng thể về tỷ lệ du học sinh diện ngân sách quay trở về nước sau khi hoàn thành chương trình. Tuy nhiên, theo nguồn từ cơ quan chức năng, khoảng 70–80% du học sinh tự túc lựa chọn ở lại nước ngoài làm việc sau tốt nghiệp. Một số trường hợp thuộc diện học bổng hợp tác song phương cũng ở lại, song chưa có số liệu cụ thể.

Việc ban hành nghị định mới được xem là bước đi nhằm siết chặt trách nhiệm của người học sử dụng ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm công bằng trong việc sử dụng nguồn lực công.

Các chuyên gia cho rằng, bên cạnh quy định xử lý, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thu hút và sử dụng nhân lực chất lượng cao sau đào tạo, tạo điều kiện để du học sinh trở về phát huy năng lực, thay vì chỉ dừng lại ở chế tài tài chính.

Trong bối cảnh số lượng du học sinh Việt Nam liên tục tăng mạnh, việc hoàn thiện khung pháp lý về trách nhiệm và quyền lợi của người học theo diện ngân sách được đánh giá là cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư cho giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực quốc gia.